Điểm chính
- Ung thư tuyến tiền liệt thường không gây triệu chứng ở giai đoạn sớm.
- Xét nghiệm PSA có thể giúp phát hiện ung thư tuyến tiền liệt sớm hơn.
- Khuyến cáo tầm soát ung thư tuyến tiền liệt thay đổi tuỳ theo độ tuổi và yếu tố nguy cơ của từng người.
Ung thư tuyến tiền liệt là loại ung thư phổ biến thứ hai ở nam giới tại Mỹ, chỉ sau ung thư da. Dù điều trị ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn sớm mang lại hiệu quả cao, phần lớn người bệnh lại có rất ít hoặc không có triệu chứng trong giai đoạn đầu. Hướng dẫn về việc ai nên tầm soát và tầm soát khi nào cũng khác nhau tuỳ theo độ tuổi và yếu tố nguy cơ của mỗi người.
Chúng tôi đã trao đổi với Kristine Peregrino Lacuna, MD, bác sĩ ung bướu tiết niệu - sinh dục tại Memorial Sloan Kettering Monmouth, New Jersey, về những cách hiệu quả để phát hiện sớm ung thư tuyến tiền liệt.
*Bài phỏng vấn đã được biên tập và rút gọn cho ngắn gọn, rõ ràng.
Hỏi: Có dấu hiệu sớm nào của ung thư tuyến tiền liệt mà người bệnh có thể tự nhận ra không?
Lacuna: Thực tế là ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn sớm thường được phát hiện trước khi xuất hiện bất kỳ triệu chứng nào, và phần lớn được tìm ra nhờ xét nghiệm — thường là kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt (PSA), một xét nghiệm máu.
Cũng có một số triệu chứng không đặc hiệu của ung thư tuyến tiền liệt, những dấu hiệu rất đáng để đi khám và có thể cần làm xét nghiệm, chẳng hạn tiểu nhiều lần, tia tiểu yếu, tiểu ra máu và tiểu gấp hơn. Điều đó không có nghĩa là bạn bị ung thư tuyến tiền liệt; nguyên nhân có thể là một vấn đề khác, chẳng hạn tăng sản lành tính tuyến tiền liệt (BPH), tức tuyến tiền liệt phì đại, một tình trạng rất phổ biến. BPH không phải ung thư và thường được điều trị bằng thuốc hoặc phẫu thuật. Nhưng phần lớn ca ung thư tuyến tiền liệt được chẩn đoán qua xét nghiệm chứ không phải qua triệu chứng.
Hỏi: Việc xuất hiện triệu chứng có phải dấu hiệu cho thấy ung thư tuyến tiền liệt đã ở giai đoạn muộn?
Lacuna: Đó là một câu hỏi hay. Thường gặp hơn cả vẫn là BPH hoặc nhiễm trùng. Nhưng điều đó không có nghĩa là nam giới có các triệu chứng này cứ mặc định là BPH rồi bỏ qua. Quan trọng là phải đi kiểm tra, tìm ra nguyên nhân và xác định có cần điều trị hay không.
Hỏi: Nam giới cần biết gì về việc tầm soát ung thư tuyến tiền liệt?
Lacuna: Đáng tiếc là việc tầm soát ung thư tuyến tiền liệt không rõ ràng như tầm soát ung thư vú hay ung thư đại tràng.
Không có khuyến cáo chung nào cho việc tầm soát ung thư tuyến tiền liệt. Vấn đề này thường được đặt ra như một cuộc trao đổi giữa người bệnh và bác sĩ. Lý do là xét nghiệm PSA hiện nay có thể cho kết quả dương tính giả, tức là xét nghiệm báo người bệnh có ung thư trong khi thực tế thì không. Khi đó, người bệnh có thể phải làm thêm các thăm dò khác như sinh thiết — một thủ thuật ngoại khoa — hoặc thậm chí “theo dõi chờ đợi” xem ung thư có tiến triển không, điều dễ hiểu là khiến họ rất lo lắng.
U.S. Preventive Services Task Force khuyến cáo xét nghiệm trong độ tuổi 55 đến 69 và không xét nghiệm sau 70 tuổi. American Cancer Society khuyến cáo nam giới nên bắt đầu trao đổi với bác sĩ về xét nghiệm PSA từ tuổi 50, hoặc sớm hơn nếu có yếu tố nguy cơ như tiền sử gia đình mắc ung thư tuyến tiền liệt, hoặc các đột biến gen di truyền như BRCA1, BRCA2 hay hội chứng Lynch.
Và chủng tộc thực sự là một yếu tố nguy cơ quan trọng. Nam giới da đen có tỷ lệ mắc cao hơn và bệnh tiến triển hung hãn hơn, nên họ có thể được khuyến cáo tầm soát sớm hơn sau khi trao đổi với bác sĩ, nhất là khi trong gia đình đã có người mắc bệnh này.
Nếu bạn chỉ đơn giản thấy mình muốn bắt đầu xét nghiệm ở độ tuổi sớm hơn, hãy trao đổi với bác sĩ và hỏi thêm xem bảo hiểm có chi trả cho xét nghiệm này không.
Bài viết liên quan
Hỏi: Người bệnh nên hỏi bác sĩ những câu nào khi bàn về việc tầm soát?
Lacuna: Dưới đây là một số câu hỏi bạn có thể đặt ra:
- Nếu bắt đầu xét nghiệm và phát hiện tôi mắc loại ung thư tiến triển chậm, có thể chẳng bao giờ gây phiền toái và không gây tử vong, thì điều gì sẽ xảy ra?
- Khi đó, khuyến cáo về việc thăm dò thêm và cả điều trị là gì?
- Nếu tôi được khuyên “theo dõi chờ đợi”, điều đó nghĩa là gì, và liệu ung thư có thể đột ngột tiến triển không?
Bạn và bác sĩ cũng nên trao đổi về nỗi lo khi mang chẩn đoán ung thư mà dường như không làm gì cả, dù bác sĩ vẫn đang theo dõi sát. Thực tế, giám sát chủ động — hay còn gọi là theo dõi chờ đợi — là một chương trình theo dõi ung thư rất chặt chẽ, nhưng đôi khi người bệnh vẫn thấy khó chấp nhận. Họ có thể nói rằng mình muốn làm thêm thăm dò để chắc chắn đã làm mọi điều có thể.
Hỏi: Người bệnh có nên tìm hiểu về ung thư tuyến tiền liệt nếu đang có triệu chứng hoặc sắp làm xét nghiệm PSA trước khi gặp bác sĩ?
Lacuna: Có, tôi cho rằng rất quan trọng nếu người bệnh có thể tự tìm hiểu xem một kết quả xét nghiệm PSA có ý nghĩa gì và không có ý nghĩa gì. Điều đó thực sự hữu ích khi bạn ngồi lại với bác sĩ và bàn về hướng mình muốn làm. Nhưng có những nguồn đáng tin cậy hơn những nguồn khác, nên tôi khuyên bạn đọc Prostate Cancer Foundation và American Cancer Society.
Hãy tránh xa mạng xã hội. Một số người bệnh thấy nó hữu ích, nhưng nó cũng có thể dẫn tới thông tin sai lệch.
